१. परिचय

बृहत्तर बराहक्षेत्र विकास समिति नेपालको एक ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व बोकेको पवित्र तीर्थक्षेत्र वराहक्षेत्र र यसको आसपासका क्षेत्रहरूको एकीकृत तथा योजनाबद्ध विकासका लागि गठित एक विशिष्ट सरकारी निकाय हो। सुरुमा वि.सं. २०६६ (सन् २०१०) मा संघीय सरकारको संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय मातहत रहने गरी स्थापना भएको यो समिति हाल कोशी प्रदेश सरकारको सामाजिक विकास मन्त्रालय अन्तर्गत सञ्चालित छ।

बराहक्षेत्र धाम सुनसरी जिल्लाको बराहक्षेत्र नगरपालिकामा अवस्थित नेपालको प्राचीन तथा प्रसिद्ध धार्मिक तीर्थक्षेत्र हो। यो धाम भगवान विष्णुको वराह अवतारसँग सम्बन्धित छ। धार्मिक मान्यताअनुसार भगवान विष्णुले वराह अवतार धारण गरी पृथ्वीको रक्षा गरेको स्थानका रूपमा बराहक्षेत्रलाई श्रद्धापूर्वक लिइन्छ। यो क्षेत्र कोका र सप्तकोशी नदीको संगम नजिक अवस्थित छ।

बराहक्षेत्रलाई नेपालका प्रमुख चार धाममध्ये एक मानिन्छ। यहाँ मुख्य रूपमा भगवान वराहको पूजा गरिन्छ। यस क्षेत्रमा लक्ष्मी, पञ्चायन, गुरुवराह, सूर्यवराह, कोकावराह, नागेश्वरलगायत विभिन्न मन्दिरहरू रहेका छन्। धार्मिक, ऐतिहासिक र सांस्कृतिक दृष्टिले यो क्षेत्र अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।

यहाँ वर्षभरि भक्तजनहरूको आवागमन हुने गर्दछ। विशेष गरी मकर सङ्क्रान्ति, कार्तिक पूर्णिमा, ऋषि पञ्चमी, व्यास पञ्चमी तथा एकादशीका अवसरमा ठूलो संख्यामा श्रद्धालुहरू आउने गर्दछन्। धार्मिक स्नान, पूजा, दर्शन तथा पितृकार्यका लागि बराहक्षेत्र धाम पूर्वी नेपालको महत्वपूर्ण तीर्थक्षेत्रका रूपमा परिचित छ।